การจัดงานศพพิธีจีน

การจัดงานศพตามธรรมเนียมจีนมีรายละเอียดมากกว่างานศพแบบไทยในหลายส่วน เพราะนอกจากการจัดสถานที่และการดูแลแขกแล้ว ยังมีเรื่องลำดับญาติ เครื่องเซ่นไหว้ การแต่งกาย พิธีสวด และขั้นตอนการส่งผู้เสียชีวิตตามความเชื่อของแต่ละครอบครัว

อย่างไรก็ตาม คำว่า “พิธีศพจีน” ไม่ได้หมายถึงพิธีรูปแบบเดียวกันทั้งหมด

ครอบครัวชาวไทยเชื้อสายจีนแต่ละกลุ่ม เช่น แต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน แคะ ไหหลำ หรือกวางตุ้ง อาจมีรายละเอียดแตกต่างกัน และบางครอบครัวในประเทศไทยก็ผสมพิธีจีนกับพิธีทางพระพุทธศาสนาแบบไทย

ดังนั้น ก่อนเริ่มจัดงาน ควรสอบถามผู้ใหญ่ในครอบครัว สมาคมหรือศาลเจ้าที่ครอบครัวเกี่ยวข้อง รวมถึงผู้ดำเนินพิธี เพื่อกำหนดรูปแบบให้ตรงกับธรรมเนียมของครอบครัว

พิธีศพจีนเริ่มต้นอย่างไร

เมื่อมีผู้เสียชีวิต ขั้นตอนแรกยังคงเป็นการดำเนินการด้านเอกสารและการรับรองการเสียชีวิต เช่นเดียวกับงานศพประเภทอื่น

หลังจากนั้นครอบครัวจึงพิจารณาว่าจะตั้งศพที่ใด เช่น

วัด

ศาลาของสมาคม

มูลนิธิ

ศาลเจ้า

สถานที่ประกอบพิธีของชุมชน

หรือสถานที่ที่ครอบครัวใช้เป็นประจำ

จากนั้นจึงกำหนดจำนวนวันที่จะตั้งศพ รูปแบบการสวด และวันออกศพ

ข้อมูลทางวัฒนธรรมของไทยบางพื้นที่ระบุว่า คนไทยเชื้อสายจีนอาจตั้งศพเพื่อประกอบพิธี ก่อนนำไปเผาหรือฝัง และวันออกศพมักมีขบวนเคลื่อนศพไปยังวัดหรือสุสานตามธรรมเนียมของครอบครัว

การเตรียมร่างผู้เสียชีวิต

ครอบครัวที่ยังรักษาธรรมเนียมจีนอาจมีขั้นตอนเกี่ยวกับการแต่งตัวผู้เสียชีวิต การจัดร่าง และการบรรจุลงหีบตามพิธีของสายตระกูล

รายละเอียดในส่วนนี้แตกต่างกันมาก

บางครอบครัวมีผู้ประกอบพิธีโดยเฉพาะ บางครอบครัวให้ผู้ใหญ่เป็นผู้กำหนดเสื้อผ้า เครื่องใช้ หรือสิ่งที่ใส่ร่วมกับผู้เสียชีวิต

ในพิธีจีนบางกลุ่ม มีบทสวดหรือพิธีประกอบในช่วงแต่งตัวผู้เสียชีวิตและช่วงปิดหีบด้วย

หากครอบครัวไม่ทราบขั้นตอน ไม่ควรเตรียมสิ่งของตามความเชื่อที่ได้ยินต่อ ๆ กันมาโดยไม่ได้ตรวจสอบ เพราะแต่ละสายตระกูลมีรายละเอียดต่างกัน

การตั้งศพ

ระยะเวลาตั้งศพขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของครอบครัว

บางงานอาจตั้งเพียงไม่กี่วัน ขณะที่บางครอบครัวอาจตั้งนานกว่านั้นเพื่อรอญาติจากต่างจังหวัดหรือต่างประเทศ

ระหว่างตั้งศพอาจมี

การไหว้ผู้เสียชีวิต

การถวายอาหาร

การจุดธูป

การสวด

การรับแขก

การจัดเครื่องเซ่น

และพิธีอื่นตามธรรมเนียม

ในบางครอบครัวอาจประกอบพิธีทางพระพุทธศาสนาร่วมด้วย เช่น นิมนต์พระสงฆ์มาสวด

ข้อมูลจากสารานุกรมวัฒนธรรมไทยระบุว่าพิธีศพจีนบางกลุ่มในประเทศไทยสามารถประกอบพิธีทางพุทธร่วมระหว่างช่วงตั้งศพได้ โดยขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของเจ้าภาพ

โต๊ะไหว้และเครื่องเซ่น

หนึ่งในส่วนที่พบในงานศพตามธรรมเนียมจีนคือโต๊ะไหว้ผู้เสียชีวิต

ของที่ใช้จะแตกต่างตามธรรมเนียม เช่น

อาหาร

ผลไม้

น้ำชา

ขนม

ธูปและเทียน

กระดาษเงินกระดาษทอง

และสิ่งของอื่นตามความเชื่อ

จำนวนและชนิดของสิ่งของไม่ควรกำหนดแบบเหมารวม เพราะบางตระกูลถือรายละเอียดเรื่องจำนวน จานอาหาร หรือประเภทของเครื่องไหว้แตกต่างกัน

หากใช้บริการผู้จัดพิธี ควรแจ้งเชื้อสายและธรรมเนียมของครอบครัวให้ชัดเจนตั้งแต่ต้น

การแต่งกายของลูกหลาน

พิธีศพจีนแบบดั้งเดิมให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ระหว่างผู้เสียชีวิตกับลูกหลาน

การแต่งกายไว้ทุกข์อาจใช้สีและเครื่องหมายที่แตกต่างกันตามลำดับญาติ เช่น ลูก หลาน หรือญาติในระดับต่าง ๆ

แต่ครอบครัวคนไทยเชื้อสายจีนในปัจจุบันจำนวนมากปรับรูปแบบให้เรียบง่ายขึ้น และอาจใช้ชุดดำหรือชุดไว้ทุกข์แบบไทยแทน

หากครอบครัวยังคงใช้ธรรมเนียมเดิม ควรให้ผู้ประกอบพิธีหรือผู้ใหญ่ในตระกูลเป็นผู้แนะนำ เพื่อหลีกเลี่ยงการกำหนดสีหรือรูปแบบผิดจากประเพณีของครอบครัว

พิธีกงเต๊กคืออะไร

“กงเต๊ก” เป็นพิธีที่หลายคนนึกถึงเมื่อพูดถึงงานศพจีน

แต่ไม่ใช่ว่างานศพจีนทุกงานจำเป็นต้องจัดกงเต๊ก

งานวิชาการที่ศึกษากงเต๊กแบบแต้จิ๋วในสังคมไทยอธิบายว่า บทสวดในพิธีกงเต๊กเกี่ยวข้องกับการนำทางดวงวิญญาณ การบอกเส้นทางและจุดหมายของวิญญาณ รวมถึงการช่วยคลายความโศกเศร้าและความกังวลของครอบครัว

บางพิธีอาจมีการจัดสัญลักษณ์แทนบ้าน เสื้อผ้า เงิน หรือสิ่งของสำหรับผู้เสียชีวิต และมีขั้นตอนการประกอบพิธีหลายช่วง

รายละเอียดทั้งหมดขึ้นอยู่กับสำนักพิธี ธรรมเนียม และความประสงค์ของครอบครัว

กงเต๊กจัดวันไหน

ในพิธีจีนบางกลุ่ม กงเต๊กจะจัดในช่วงก่อนวันออกศพ

ข้อมูลเกี่ยวกับพิธีฮวงฮัวหรือกงเต๊กที่บันทึกไว้ในสารานุกรมวัฒนธรรมไทยระบุว่า ในบางธรรมเนียมจะมีพิธีสวดใหญ่ในคืนก่อนออกศพ

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรถือว่าทุกครอบครัวต้องจัดตามวันนี้ เพราะบางครอบครัวอาจเลือกจัดในวันอื่น หรือไม่จัดกงเต๊กเลย

วันออกศพ

วันออกศพเป็นวันที่ครอบครัวเคลื่อนผู้เสียชีวิตจากสถานที่ตั้งศพไปยังสถานที่ประกอบพิธีขั้นสุดท้าย

ในงานแบบจีนดั้งเดิมอาจมีพิธีคำนับศพก่อนออกเดินทาง

ญาติอาจเรียงลำดับตามความสัมพันธ์กับผู้เสียชีวิต จากนั้นจึงเคลื่อนหีบไปยังสุสานหรือสถานที่ฌาปนกิจ

ประเพณีจีนบางชุมชนในประเทศไทยมีขบวนแห่ศพ และอาจมีวงดนตรีจีนร่วมขบวนด้วย

ปัจจุบันหลายครอบครัวปรับรูปแบบให้สั้นลงตามสภาพการจราจร สถานที่ และข้อกำหนดของวัดหรือสุสาน

พิธีฝังกับพิธีเผา

ครอบครัวคนไทยเชื้อสายจีนอาจเลือกได้ทั้งการฝังและการฌาปนกิจ ขึ้นอยู่กับความเชื่อของครอบครัว ความประสงค์ของผู้เสียชีวิต และสถานที่ที่มีอยู่

ครอบครัวที่เลือกฝังอาจต้องเตรียมสุสานหรือพื้นที่ฝัง และประสานเรื่องวัน เวลา และพิธีที่สุสาน

บางธรรมเนียมให้ความสำคัญกับเวลาในการนำหีบลงหลุม รวมถึงการไหว้ก่อนและหลังการฝัง

ส่วนครอบครัวที่เลือกฌาปนกิจสามารถจัดพิธีที่วัดหรือฌาปนสถานตามที่ตกลงไว้ แล้วอาจประกอบพิธีจีนร่วมกับพิธีพุทธแบบไทย

เลือกวันออกศพอย่างไร

บางครอบครัวเชื้อสายจีนให้ความสำคัญกับการเลือกวันและเวลาออกศพ

อาจมีการพิจารณาปฏิทินจีน วันเกิดของผู้เสียชีวิต หรือข้อมูลของสมาชิกในครอบครัวตามธรรมเนียมที่ยึดถือ

ขณะที่ครอบครัวสมัยใหม่จำนวนหนึ่งเลือกวันตามความสะดวกของญาติและสถานที่

ไม่มีวิธีเดียวที่ใช้ได้กับทุกครอบครัว

หากครอบครัวถือเรื่องวันอย่างเคร่งครัด ควรให้ผู้ที่ครอบครัวเชื่อถือเป็นผู้พิจารณา และต้องตรวจสอบกับวัด สุสาน หรือสถานที่จัดพิธีอีกครั้งว่าวันนั้นสามารถใช้งานได้จริงหรือไม่

ต้องเผากระดาษเงินกระดาษทองหรือไม่

การเผากระดาษเงินกระดาษทองและสิ่งของจำลองพบได้ในพิธีจีนบางรูปแบบ แต่ไม่ใช่ข้อบังคับของทุกครอบครัว

สิ่งที่ต้องคำนึงถึงในปัจจุบันคือข้อกำหนดของสถานที่ ความปลอดภัย และปัญหาควันหรือไฟ

บางวัดหรือสถานที่อาจกำหนดพื้นที่สำหรับเผาโดยเฉพาะ หรือจำกัดสิ่งที่สามารถเผาได้

ดังนั้นควรสอบถามสถานที่ก่อนจัดเตรียมของจำนวนมาก

งานศพจีนต้องเตรียมอะไรบ้าง

ก่อนเริ่มงาน ครอบครัวควรทำรายการสิ่งที่จำเป็นตามรูปแบบพิธีที่เลือก เช่น

หีบศพ

สถานที่ตั้งศพ

โต๊ะไหว้

รูปผู้เสียชีวิต

ธูปและเทียน

เครื่องเซ่น

อาหารและเครื่องดื่ม

ชุดไว้ทุกข์

ผู้ดำเนินพิธี

อุปกรณ์สำหรับกงเต๊ก หากมี

รถเคลื่อนศพ

สถานที่ฝังหรือฌาปนกิจ

เจ้าหน้าที่ต้อนรับแขก

และผู้ประสานงานหลักของครอบครัว

การเตรียมรายการล่วงหน้าจะช่วยลดการซื้อของซ้ำและลดความสับสนระหว่างงาน

ค่าใช้จ่ายจัดงานศพพิธีจีน

ค่าใช้จ่ายแตกต่างกันมากตามรูปแบบพิธี

งานที่จัดแบบเรียบง่ายและผสมพิธีไทยอาจมีค่าใช้จ่ายใกล้เคียงกับงานศพทั่วไป

หากเพิ่มพิธีกงเต๊ก เครื่องเซ่นจำนวนมาก ชุดพิธีจีน กระดาษจำลอง วงดนตรี ขบวนแห่ หรือการฝังในสุสาน ค่าใช้จ่ายย่อมเพิ่มขึ้น

ดังนั้นก่อนตกลงใช้บริการควรขอใบเสนอราคาที่แยกรายการ เช่น

ค่าหีบ

ค่าตั้งศพ

ค่าเครื่องไหว้

ค่าพิธีกงเต๊ก

ค่าผู้ดำเนินพิธี

ค่าดอกไม้

ค่ารถ

ค่าฝังหรือฌาปนกิจ

และค่าใช้จ่ายของสถานที่

ไม่ควรดูเพียงคำว่า “แพ็กเกจพิธีจีน” เพราะรายละเอียดของแต่ละผู้ให้บริการอาจไม่เหมือนกัน

พิธีจีนผสมพิธีไทยได้หรือไม่

ได้ และพบได้ในครอบครัวคนไทยเชื้อสายจีนจำนวนมาก

ตัวอย่างเช่น อาจตั้งศพในวัดไทย มีการสวดพระอภิธรรมช่วงเย็น แต่จัดโต๊ะไหว้และพิธีกงเต๊กเพิ่มเติมตามธรรมเนียมจีน

วันฌาปนกิจอาจใช้ลำดับพิธีแบบไทยร่วมกับขั้นตอนที่ครอบครัวต้องการรักษาไว้

ข้อมูลทางวัฒนธรรมในประเทศไทยก็พบรูปแบบการผสมผสานระหว่างพิธีจีนกับพุทธอยู่ในหลายชุมชน

สิ่งสำคัญคือควรให้ผู้ดูแลพิธีทั้งสองฝ่ายรับรู้กำหนดการทั้งหมด เพื่อไม่ให้ขั้นตอนชนกัน

หากไม่รู้ว่าครอบครัวต้องใช้พิธีจีนแบบไหน ควรทำอย่างไร

เริ่มจากถามผู้สูงอายุในครอบครัวว่าบรรพบุรุษมาจากจีนกลุ่มใด และที่ผ่านมาเคยจัดพิธีแบบใด

จากนั้นตรวจสอบว่าครอบครัวต้องการรักษาพิธีดั้งเดิมไว้มากน้อยเพียงใด

หากไม่มีผู้รู้ในครอบครัว สามารถปรึกษาสมาคมจีน ศาลเจ้า ผู้ประกอบพิธี หรือผู้ให้บริการงานศพที่มีประสบการณ์ด้านพิธีจีน

ไม่จำเป็นต้องจัดทุกพิธีเพียงเพราะเป็นครอบครัวเชื้อสายจีน

ควรเลือกเฉพาะขั้นตอนที่ครอบครัวให้ความหมายและสามารถดำเนินการได้อย่างเหมาะสม

สรุป การจัดงานศพพิธีจีน

การจัดงานศพพิธีจีนไม่มีรูปแบบเดียวที่ใช้ได้กับทุกครอบครัว

ขั้นตอนอาจประกอบด้วยการเตรียมร่างผู้เสียชีวิต การตั้งศพ การไหว้ การจัดเครื่องเซ่น การแต่งกายไว้ทุกข์ การสวดหรือกงเต๊ก การเคลื่อนศพ และการฝังหรือฌาปนกิจ

บางครอบครัวรักษาธรรมเนียมจีนไว้เกือบทั้งหมด ขณะที่บางครอบครัวผสมพิธีจีนกับพิธีพุทธแบบไทย

ก่อนจัดงานจึงควรตรวจสอบเชื้อสายและธรรมเนียมของครอบครัวให้ชัดเจน แล้วจึงประสานผู้ดำเนินพิธี วัด ศาลเจ้า หรือสุสาน เพื่อจัดลำดับงานให้เหมาะสม

การเตรียมรายละเอียดให้ชัดตั้งแต่ต้นช่วยให้พิธีดำเนินไปอย่างเรียบร้อย และช่วยให้ครอบครัวรักษาธรรมเนียมที่ต้องการไว้โดยไม่เพิ่มขั้นตอนหรือค่าใช้จ่ายเกินความจำเป็น